«Ηγεμόνας»
Πατέρας της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης ή ένα κυνικό κτήνος,που το όνομά του ταυτίστηκε με τη διαφθορά και τον αυταρχισμό;
Γεννήθηκε στη Φλωρεντία στις 3 Μαΐου του
1469,σε μια Ιταλία διαιρεμένη σε ανταγωνιζόμενες πόλεις-κράτη –μεταξύ
των οποίων και η Ρώμη υπό τον Πάπα– και αντιμετώπιζε τις συνεχείς
επεμβάσεις των ισχυρότερων της Ευρώπης.
Από μικρός ο Μακιαβέλι ασχολήθηκε με την
πολιτική και παρακολουθούσε από κοντά τον μεταρρυθμιστή και δικτάτορα
της Φλωρεντίας Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα. Όταν το 1498 αυτός εκτελέστηκε για
την κριτική που άσκησε στον Πάπα Αλέξανδρο VI, ο Μακιαβέλι εισήλθε στα
κυβερνητικά κλιμάκια ως γραμματέας και γρήγορα αναρριχήθηκε στην
ιεραρχία.
Τις μεγαλύτερες επιρροές τις δέχθηκε,
όμως, από τον Καίσαρα Βοργία, έναν πανούργο και σκληρό άνθρωπο, εκ των
ηγετών της παπικής πολιτείας. Ο Μακιαβέλι δεν συμφωνούσε με τις τακτικές
του, ωστόσο πίστευε ότι με έναν κυβερνήτη σαν τον Βοργία οι Φλωρεντινοί
θα μπορούσαν να ενώσουν την Ιταλία, κάτι που αποτελούσε όνειρο και
στόχο του σ’ όλη τη ζωή του.
Το 1512, οι Μέδικοι επανήλθαν στην
εξουσία, ανατρέποντας το δημοκρατικό καθεστώς, με τη βοήθεια των
ισπανικών στρατευμάτων. Ο Μακιαβέλι απολύθηκε, υπέστη βασανιστήρια ως
εχθρός τους και για μικρό διάστημα φυλακίστηκε.
Την περίοδο της αναγκαστικής αργίας του,
μελέτησε κλασικούς συγγραφείς και ιστορία και στη συνέχεια συνδύασε τις
εμπειρίες και τα διαβάσματά του και συνέγραψε σειρά βιβλίων πολιτικού
και ιστορικού περιεχομένου, αλλά και θεατρικά έργα.
Ένα από αυτά τα έργα ξεπέρασε κατά πολύ
τις επιδιώξεις και τις προσδοκίες του συγγραφέα του και του χάρισε την
αθανασία. Ο «Ηγεμόνας» (Il principe), που γράφτηκε το 1513, επρόκειτο,
τους κατοπινούς αιώνες, να καταστεί το εγκόλπιο αμέτρητων πολιτικών
ανδρών αλλά και στοχαστών γενικότερα και να ασκήσει βαθιά επίδραση στις
πολιτικές εξελίξεις όλων των εποχών.
Επιτυχημένος ηγεμόνας, κατά τον
Μακιαβέλι, είναι ο προικισμένος με αρετή (virtu, με τη σημασία της
δύναμης και της ικανότητας προσαρμογής) και αυτός που ξέρει να αδράχνει
τις ευκαιρίες που του προσφέρει η τύχη. Ο επιτυχημένος ηγεμόνας
καθοδηγείται όχι από το θρησκευτικό δόγμα ή από τα ηθικά παραγγέλματα,
αλλά από την αυστηρά ωφελιμιστική επιλογή των μέσων που είναι κατάλληλα
για τους σκοπούς του. Μπορεί να χειραγωγεί τους νόμους που διέπουν την
πολιτική συμπεριφορά και να διαμορφώνει την πορεία των γεγονότων,
σύμφωνα με τα σχέδιά του.
Ο Ηγεμόνας απέκτησε θερμούς θαυμαστές,
μεταξύ των οποίων πολλές ιστορικές προσωπικότητες όλων των εποχών, όπως ο
Ερρίκος H’ ή ο Ζαν Ζακ Ρουσό, αλλά και ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι.
Επέσυρε όμως και σφοδρές επικρίσεις για κυνισμό, καιροσκοπισμό και
πανουργία, και οι κατακριτέες απόψεις αυτού του βιβλίου συμπυκνώνονται
στον τόσο αρνητικό όρο «μακιαβελισμός», τον οποίο έπλασαν οι Γάλλοι και
με τον οποίο κανένας πολιτικός δεν θα ήθελε να τον συσχετίζουν.
.jpg)
.jpg)
